ISOLDE OHLBAUM
ΠOPTPAITA ΔHMIOYPΓΩN
MIA EKΘEΣH TOY INΣTITOYTOY ΓKAITE
ΣYNΔIOPΓANΩΣH
ΔIEYΘYNΣH ΠOΛITIΣMOY ΔHMOY ΘEΣΣAΛONIKHΣ
ΓENI TZAMI

"Εδώ μού φαίνομαι ξένη", είπε ένα μικρό κορίτσι παρατηρώντας μια από τις φωτογραφίες του. Εγώ η ίδια δεν ήμουν σε θέση να διαπιστώσω καμία διαφορά από τις άλλες φωτπογραφίες που προφανώς του άρεσαν. Iσως είχε κάπου ακούσει την έκφραση αυτή. Δεν μπορούσα να το βγάλω απ' το μυαλό μου. Από πού έρχεται η σκέψη αυτή, αυτή η εικόνα του ίδιου του εαυτού μας; Πώς δημιουργείται; Και πότε;
O καθρέφτης σφραγίζει με την πάροδο των χρόνων την εικόνα μας, μας δίνει τη δυνατότητα εξέτασης, ακόμα κι αν ίσως δίνει αλλοιωμένη εικόνα, συχνά αποδίδει αυτό μόνο που θέλουμε να δούμε, αυτό που επιτρέπουμε. Η καθημερινή ματιά στον καθρέφτη είναι ευσπλαχνική μαζί μας σε σύγκριση με τη φωτογραφία, που αδέκαστα συγκρατεί σε κλάσμα του δευτερολέπτου, ότι βρίσκεται σε κίνηση, ότι δεν μπορεί να συλλάβει το μάτι. Είμαι λοιπόν αυτό που βλέπω ή δεν είμαι: με όλες τις διαφορετικές αποχρώσεις της έκφρασης; Eνα πρόσωπο έχει τόσα πολλά πρόσωπα και το ερώτημα είναι, ποιό επιλέγω κάθε φορά να δεχτώ και ποιο καταστρέφω;
Σε ατομικές φωτογραφίες είμαστε συχνά διατεθειμένοι να κάνουμε παραχωρήσεις. Κάτι που δεν συμβαίνει με φωτογραφίες που προορίζονται για δημοσιότητα. Πρέπει να κολακεύουν όσο είναι δυνατόν, να παρουσιάζουν μόνο τις καλές πλευρές, να παραβλέπουν τα χρόνια που πέρασαν, να θέτουν σε συντήρηση νεότητα και ομορφιά. Η περίπτωση που μια Σιμόν Σινιορέ διαμαρτύρεται για το ρετουσάρισμα των ρυτίδων της, πρόκειται μάλλον για μια σπάνια αντίδραση. Eνας εκδοτικός οίκος πρέπει όμως να ρετουσάρει μια φωτογραφία τόσο, όσο να φαίνεται όπως εγώ", μου παραπονέθηκε κάποτε μια συγγραφέας. Oμως πώς φαινόταν η ίδια; Τι προσδοκούμε από ένα πορτραίτο: Ρεαλιστική απεικόνιση, προσέγγιση στην οικεία εικόνα του καθρέφτη, απόδοση μιας επιθυμητής εικόνας; Eπρεπε λοιπόν να τεθεί το ερώτημα, πώς θα έπρεπε να είναι το ιδανικό πορτραίτο; Το ερώτημα φαινόταν απλό. Το έθεσα σε μερικά από τα άτομα που έχω φωτογραφήσει, όχι σε όλα. Κάποια όμως δίστασαν να διατυπώσουν ότι θα μπορούσε να ακουστεί υπερβολικά ματαιόδοξο ή αμετροεπές. Λίγοι μόνο απάντησαν τόσο άμεσα όπως ο Raymond Federmann ή η Deborah Eisenberg. Με άγγιξε η απάντηση του Ernst Jandl, που στη νεκρική μάσκα το τελευταίο πρόσωπο, που δεν επιθυμεί τίποτε άλλο βλέπει το ιδανικό πορτραίτο. Eνα πρόσωπο με σφαλισμένα μάτια ή με απλανές βλέμμα δεν είναι αυτό που φαντάζομαι σαν πορτραίτο. Μόνο μέσα από το ευθύ βλέμμα που δεν αποφεύγει την άμεση οπτική επαφή μαθαίνω κάτι για τον άλλο.
Oταν ο Johannes Grόtzke λέει: "Δεν υπάρχει το ιδανικό πορτραίτο, υπάρχουν μόνο τεκμήρια καταστάσεων", εκφράζει την επιθυμία για κάτι τέτοιο. Φυσικά κάθε πορτραίτο αποτελεί μια τεκμηρίωση. Πάντα δήλωνα την αντίθεσή μου με την άποψη, που θεωρεί τη φωτογραφική απεικόνιση τετελεσμένη σε σύγκριση με το ζωγραφικό πορτραίτο. Και τα δυο είναι παραστατικές φόρμες, όμως συγχρόνως είναι και αποτέλεσμα μιας δημιουργικής συνάντησης, εμπεριέχουν υποκειμενικότητα, είναι στιγμιαίες λήψεις. Μπορώ να περιγράψω ένα άτομο τόσο μόνο, όσο είδα πως συμπεριφέρθηκε σε μια συγκεκριμένη κατάσταση. Και ακριβώς αυτό είναι που γοητεύει, όταν κάνεις ένα πορτραίτο: Το αποτέλεσμα δεν είναι ποτέ προβλέψιμο. Εξαρτώνται πάρα πολλά από τις εκάστοτε συνθήκες, ποια επαφή, ποιoς διάλογος, ποια ατμόσφαιρα μπορεί να δημιουργηθεί ανάμεσα σε δυο ανθρώπους, που πιθανώς να μην έχουν συναντηθεί ποτέ πριν. Συχνά κάτω από πίεση χρόνου πρέπει να δημιουργηθεί μια εξοικείωση, για την οποία κανονικά απαιτείται προηγούμενη μακρόχρονη γνωριμία. Ακόμα και κάτω από ιδανικές συνθήκες δεν είναι σίγουρο ότι ο απεικονιζόμενος θα αναγνωρίσει πάντα τον εαυτό του στις εικόνες μου.
Eτσι το βιβλίο αυτό παρουσιάζει ανθρώπους, όπως τους συνάντησα, όπως τους βίωσα. Δεν αποκλείεται, ο ένας ή ο άλλος να ήθελε να τον βλέπουν έτσι οι άλλοι. Ευχαριστώ όλους όσους μου επέτρεψαν να τους φωτογραφήσω και όλους όσους είχαν μια απάντηση στο ερώτημά μου: "Πώς θα έπρεπε να είναι το ιδανικό πορτραίτο;"

Απόδοση στα Ελληνικά: Καίτη Στεφανάκη, ιστορικός της τέχνης

H Iζόλντε Oλμπαουμ γεννήθηκε στο Μόοσμπουργκ / Oμπ και ζει από τα νεανικά της χρόνια στο Μόναχο. Φοίτησε στο Κρατικό Εκπαιδευτικό Iδρυμα Φωτογραφίας της Βαυαρίας, εργάστηκε αρκετό χρόνο σαν φωτορεπόρτερ, προτού αρχίσει να στρέφεται όλο και περισσότερο στη φωτογράφηση συγγραφέων. Δημοσίευσε διάφορα λευκώματα, τελευταία τα "Γιατί κάθε πάθος ζητά αιωνιότητα" (1992), "Πορτραίτα" (1993) και "Από το φως και τη σκιά" (1994). Τα έργα της τιμήθηκαν συχνά με διακρίσεις και παρουσιάστηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις.
Από τις εκδόσεις ars vivendi εκδόθηκαν τα ημερολόγια τοίχου "Πορτραίτα συγγραφέων" (το 1994 τιμήθηκαν με το βραβείο της Kodak για φωτογραφικά ημερολόγια) και το "Γιατί κάθε πάθος ζητά αιωνιότητα".
Η Ιζόλντε Oλμπαουμ, γνωρίζοντας έργο και δημιουργό ξέρει να περιμένει τη μαγική στιγμή, όσο ανοιγοκλείνει ένα βλέφαρο, όπου μορφή και ποίημα, εμφάνιση και επινόηση φαίνονται να γίνονται ένα."
(Ρολφ Μιχαέλις, "DIE ZEIT")